Kiểm toán hệ thống thông tin: CISA làm gì trong doanh nghiệp?
7 phút đọc4 lượt xem
Super Admin
Khi nghe đến "kiểm toán", nhiều người nghĩ ngay đến sổ sách kế toán. Nhưng trong một doanh nghiệp vận hành dựa trên phần mềm, cơ sở dữ liệu và hạ tầng mạng, câu hỏi "các kiểm soát CNTT có thực sự hoạt động không?" cũng quan trọng không kém. Đó là công việc của kiểm toán viên hệ thống thông tin, và CISA của ISACA là chứng chỉ gắn liền với nghề này.
Kiểm toán viên CNTT trả lời câu hỏi gì?
Ban điều hành, hội đồng quản trị và cơ quan quản lý cần biết liệu hệ thống của doanh nghiệp có đáng tin cậy hay không. Kiểm toán viên CNTT đưa ra một ý kiến độc lập, dựa trên bằng chứng, về việc các kiểm soát có được thiết kế phù hợp và vận hành hữu hiệu. Họ không phải người cấu hình tường lửa hay viết chính sách; họ là người kiểm tra xem tường lửa và chính sách đó có làm đúng việc chúng được kỳ vọng làm hay không.
Tính độc lập là cốt lõi của nghề. Kiểm toán viên không nên tự kiểm toán công việc mình đã làm, và báo cáo của họ thường đi thẳng lên uỷ ban kiểm toán thay vì qua bộ phận bị kiểm toán. Chương trình CISA bao quát năm mảng: quy trình kiểm toán hệ thống thông tin; quản trị và quản lý CNTT; mua sắm, phát triển và triển khai hệ thống; vận hành và khả năng phục hồi; bảo vệ tài sản thông tin. Thông tin chi tiết và cập nhật có trên isaca.org.
Quy trình một cuộc kiểm toán
Dù quy mô khác nhau, hầu hết các cuộc kiểm toán CNTT đều đi qua bốn giai đoạn. Đề thi CISA thường hỏi bạn nên làm gì "trước tiên" hoặc "tiếp theo", nên việc nắm thứ tự này rất đáng giá.
- Lập kế hoạch (planning). Xác định mục tiêu, phạm vi và tiêu chí đánh giá. Kiểm toán viên tìm hiểu hoạt động kinh doanh, đánh giá rủi ro để tập trung nguồn lực vào nơi quan trọng nhất (cách tiếp cận dựa trên rủi ro), rồi lập chương trình kiểm toán chi tiết.
- Thực hiện tại hiện trường (fieldwork). Phỏng vấn, quan sát, kiểm tra tài liệu và thực hiện thử nghiệm kiểm soát. Ở bước này, bằng chứng được thu thập, ghi chép và lưu vào hồ sơ làm việc để người khác có thể kiểm tra lại.
- Báo cáo (reporting). Tổng hợp các phát hiện, trao đổi với bộ phận bị kiểm toán để xác nhận sự thật, rồi phát hành báo cáo chính thức kèm khuyến nghị và phản hồi của ban quản lý.
- Theo dõi (follow-up). Kiểm tra xem các hành động khắc phục mà ban quản lý cam kết đã được thực hiện đúng hạn và có hiệu quả hay chưa. Một phát hiện chỉ thực sự đóng khi có bằng chứng khắc phục.
Phân loại kiểm soát
Kiểm soát có thể được nhìn theo hai trục: chức năng (ngăn chặn, phát hiện hay khắc phục) và bản chất (hành chính, kỹ thuật hay vật lý). Kết hợp hai trục cho ta một bảng giúp nhận diện nhanh loại kiểm soát trong câu hỏi thi lẫn trong thực tế.
| Chức năng | Hành chính | Kỹ thuật | Vật lý |
|---|---|---|---|
| Ngăn chặn (preventive) | Chính sách phân tách nhiệm vụ, quy trình phê duyệt thay đổi | Xác thực đa yếu tố, phân quyền tối thiểu, mã hoá | Cửa khoá thẻ từ, hàng rào, tủ rack có khoá |
| Phát hiện (detective) | Rà soát định kỳ quyền truy cập, đối chiếu số liệu | Hệ thống phát hiện xâm nhập, giám sát log, kiểm tra toàn vẹn tệp | Camera giám sát, cảm biến chuyển động, nhật ký ra vào |
| Khắc phục (corrective) | Kế hoạch ứng phó sự cố, quy trình xử lý vi phạm | Khôi phục từ bản sao lưu, vá lỗ hổng, cách ly máy nhiễm | Hệ thống chữa cháy, thay thế thiết bị hỏng |
Một kiểm soát có thể mang nhiều vai trò. Camera vừa phát hiện vừa có tác dụng răn đe (deterrent). Khi làm bài, hãy chọn chức năng chính mà câu hỏi đang nhắm tới.
Thuật ngữ kiểm toán cần nắm
- Bằng chứng kiểm toán (audit evidence)
- Thông tin kiểm toán viên dùng để đi đến kết luận. Bằng chứng tốt cần đủ (sufficient), đáng tin cậy (reliable) và liên quan (relevant). Bằng chứng thu từ bên thứ ba độc lập hoặc do kiểm toán viên tự quan sát thường đáng tin hơn lời khai của người bị kiểm toán.
- Lấy mẫu (sampling)
- Kiểm tra một phần tổng thể để suy ra kết luận cho toàn bộ. Lấy mẫu thống kê cho phép định lượng rủi ro lấy mẫu; lấy mẫu phi thống kê dựa vào xét đoán chuyên môn. Kích thước mẫu tăng khi mức tin cậy yêu cầu tăng.
- Trọng yếu (materiality)
- Mức độ mà một sai sót hoặc điểm yếu đủ quan trọng để ảnh hưởng đến quyết định của người đọc báo cáo. Trong kiểm toán CNTT, trọng yếu không chỉ tính bằng tiền mà còn xét đến mức độ ảnh hưởng tới hệ thống trọng yếu và dữ liệu nhạy cảm.
- Phát hiện (finding)
- Một khoảng cách giữa thực tế và tiêu chí, thường được trình bày gồm: điều kiện (đang diễn ra gì), tiêu chí (lẽ ra phải thế nào), nguyên nhân, ảnh hưởng và khuyến nghị.
- Kiểm soát bù trừ (compensating control)
- Một kiểm soát thay thế giúp giảm rủi ro khi kiểm soát chính không thể triển khai. Ví dụ: phòng IT quá nhỏ để phân tách nhiệm vụ, nên doanh nghiệp bổ sung bước rà soát log định kỳ bởi một người độc lập.
Một phát hiện kiểm toán trông như thế nào?
Để hình dung, dưới đây là một phát hiện được viết theo cấu trúc chuẩn. Tình huống hoàn toàn là giả định, chỉ nhằm minh hoạ cách trình bày.
Ví dụ giả định — Tài khoản của nhân sự đã nghỉ việc chưa được vô hiệu hoá.
Điều kiện: Đối chiếu danh sách nhân sự nghỉ việc trong quý với danh sách tài khoản trên hệ thống quản lý khách hàng, kiểm toán viên ghi nhận một số tài khoản vẫn ở trạng thái hoạt động sau ngày nghỉ việc.
Tiêu chí: Chính sách quản lý truy cập nội bộ yêu cầu vô hiệu hoá tài khoản trong ngày làm việc cuối cùng của nhân sự.
Nguyên nhân: Quy trình nghỉ việc do phòng nhân sự thực hiện chưa có bước thông báo tự động cho bộ phận CNTT.
Ảnh hưởng: Người không còn quyền hợp lệ có thể truy cập dữ liệu khách hàng.
Khuyến nghị: Tích hợp hệ thống nhân sự với hệ thống quản lý định danh để tự động thu hồi quyền; bổ sung rà soát quyền truy cập định kỳ như kiểm soát phát hiện.
Lưu ý cách khuyến nghị kết hợp một kiểm soát ngăn chặn (tự động thu hồi) với một kiểm soát phát hiện (rà soát định kỳ). Đây là tư duy mà đề thi CISA thường kiểm tra: xử lý nguyên nhân gốc, không chỉ triệu chứng.
Kết luận
Kiểm toán viên CNTT là cầu nối giữa công nghệ và quản trị. Nghề này phù hợp với người thích hệ thống hoá, cẩn thận với bằng chứng và có khả năng viết rõ ràng. Nếu bạn đang ôn CISA, hãy luyện thói quen đặt mình vào vai người kiểm toán: độc lập, dựa trên rủi ro, và luôn hỏi "bằng chứng nào chứng minh điều này?".
CISA
1.163 câu luyện tập
Bạn đã sẵn sàng thi CISA?
Làm bài đánh giá đầu vào để biết chính xác chuyên đề nào cần ôn thêm.
Làm bài đánh giá24 câu · khoảng 15 phút · không cần tài khoản
Thảo luận / Bình luận (0)
Chưa có thảo luận nào. Hãy gửi bình luận đầu tiên nhé!
Vui lòng Đăng nhập để tham gia thảo luận.