Linux cho người làm bảo mật: 20 lệnh nên biết
6 phút đọc5 lượt xem
Super Admin
Phần lớn máy chủ web, thiết bị mạng và công cụ bảo mật chạy trên Linux. Dù bạn làm SOC, ứng phó sự cố hay kiểm thử xâm nhập, việc thoải mái với dòng lệnh sẽ giúp bạn nhanh hơn và hiểu hệ thống sâu hơn. Bài này gom 20 lệnh thường dùng nhất thành năm nhóm, kèm ví dụ ngắn để bạn tự thực hành trong máy ảo.
Lưu ý: chỉ chạy các lệnh trong bài trên hệ thống của bạn hoặc hệ thống bạn được uỷ quyền rõ ràng bằng văn bản. Kiểm tra, dò quét hay truy cập máy của người khác khi chưa được phép là vi phạm pháp luật, dù mục đích của bạn là gì.
Thông tin hệ thống
Khi tiếp cận một máy lạ, việc đầu tiên là biết nó đang chạy gì, đã bật bao lâu và tài nguyên còn bao nhiêu. Phiên bản nhân (kernel) giúp đối chiếu với các lỗ hổng đã công bố, còn dung lượng đĩa đầy bất thường đôi khi là dấu hiệu dữ liệu đang bị gom lại trước khi gửi ra ngoài.
# 1. Phiên bản kernel và kiến trúc
uname -a
# 2. Tên máy, hệ điều hành, phiên bản phân phối
hostnamectl
# 3. Máy đã chạy bao lâu, tải trung bình
uptime
# 4. Dung lượng các phân vùng, dạng dễ đọc
df -h
# 5. Bộ nhớ RAM và swap
free -h
Một máy chủ vừa khởi động lại mà không ai lên kế hoạch là thông tin đáng ghi lại. Tải hệ thống cao bất thường có thể đến từ tiến trình đào tiền ảo hoặc một tác vụ sao lưu bị treo.
Người dùng và quyền
Quản lý quyền là nơi nhiều sự cố bắt đầu. Bạn cần biết mình đang là ai, ai khác đang đăng nhập, mình được dùng sudo đến đâu, và tệp quan trọng có bị cấp quyền quá rộng hay không.
# 6. UID, GID và các nhóm của người dùng hiện tại
id
# 7. Ai đang đăng nhập và đang làm gì
w
# 8. Liệt kê các lệnh được phép chạy với sudo
sudo -l
# 9. Quyền, chủ sở hữu, thời gian sửa đổi của tệp
ls -la /etc/ssh/
# 10. Thu hẹp quyền: chỉ chủ sở hữu được đọc và ghi
chmod 600 ~/.ssh/id_ed25519
Hãy học cách đọc chuỗi quyền dạng -rw-r--r--: ký tự đầu là loại tệp, sau đó lần lượt là quyền của chủ sở hữu, nhóm và người khác. Một tệp khoá riêng có quyền đọc cho "người khác" là lỗi cấu hình cần sửa ngay.
Tiến trình và mạng
Mã độc cần chạy dưới dạng tiến trình và thường cần kết nối mạng. Vì vậy, bộ đôi "tiến trình nào đang chạy" và "cổng nào đang mở, kết nối tới đâu" là trọng tâm khi điều tra.
# 11. Toàn bộ tiến trình, dạng cây để thấy quan hệ cha-con
ps auxf
# 12. Theo dõi tiến trình theo thời gian thực
top
# 13. Cổng đang lắng nghe và tiến trình sở hữu
sudo ss -tulpn
# 14. Địa chỉ IP và bảng định tuyến
ip addr
ip route
# 15. Tệp và kết nối đang được mở bởi cổng 22
sudo lsof -i :22
Một tiến trình có tên giống tiến trình hệ thống nhưng chạy từ thư mục /tmp, hay một cổng lạ lắng nghe trên mọi giao diện mạng, là những dấu hiệu đáng đào sâu.
Nhật ký
Log là trí nhớ của hệ thống. Trên các bản phân phối dùng systemd, phần lớn nhật ký đi qua journal; một số dịch vụ vẫn ghi ra tệp trong /var/log. Tên tệp log xác thực khác nhau giữa các dòng phân phối, nên hãy kiểm tra trên máy của bạn.
# 16. Log của dịch vụ SSH trong một giờ gần nhất
journalctl -u ssh --since "1 hour ago"
# 17. Theo dõi log xác thực khi có dòng mới
sudo tail -f /var/log/auth.log
# 18. Lịch sử đăng nhập và khởi động lại
last -a | head -n 20
Khi đọc log, hãy luôn chú ý múi giờ. Một sự cố được báo lúc chín giờ sáng theo giờ Việt Nam có thể xuất hiện trong log dưới dạng giờ UTC, lệch bảy tiếng.
Tìm kiếm và xử lý văn bản
Sức mạnh thực sự của Linux nằm ở việc nối các lệnh nhỏ bằng ống dẫn (pipe). Hai lệnh dưới đây là cốt lõi, và chúng thường đi kèm các công cụ phụ trợ như sort, uniq, awk.
# 19. Đếm số lần đăng nhập SSH thất bại theo địa chỉ nguồn
grep "Failed password" /var/log/auth.log \
| grep -oE "from [0-9.]+" | sort | uniq -c | sort -rn | head
# 20. Tìm tệp có bit SUID (chạy với quyền chủ sở hữu)
find / -perm -4000 -type f 2>/dev/null
# Bonus: tệp bị sửa trong 24 giờ qua tại /etc
find /etc -type f -mtime -1 -ls
Lệnh tìm tệp SUID rất quen thuộc với cả người phòng thủ lẫn người kiểm thử: một chương trình SUID không cần thiết có thể trở thành đường leo thang đặc quyền. Phần 2>/dev/null bỏ qua thông báo lỗi "Permission denied" để kết quả gọn hơn.
Bảng tóm tắt 20 lệnh
| # | Lệnh | Công dụng | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| 1 | uname | Phiên bản kernel, kiến trúc | uname -a |
| 2 | hostnamectl | Tên máy, hệ điều hành | hostnamectl |
| 3 | uptime | Thời gian chạy, tải hệ thống | uptime |
| 4 | df | Dung lượng phân vùng | df -h |
| 5 | free | Bộ nhớ RAM, swap | free -h |
| 6 | id | Định danh và nhóm người dùng | id |
| 7 | w | Người đang đăng nhập | w |
| 8 | sudo | Kiểm tra quyền sudo | sudo -l |
| 9 | ls | Quyền và chủ sở hữu tệp | ls -la |
| 10 | chmod | Thay đổi quyền tệp | chmod 600 tệp |
| 11 | ps | Danh sách tiến trình | ps auxf |
| 12 | top | Theo dõi tiến trình trực tiếp | top |
| 13 | ss | Cổng và kết nối mạng | ss -tulpn |
| 14 | ip | Địa chỉ, định tuyến | ip addr |
| 15 | lsof | Tệp và cổng đang mở | lsof -i :22 |
| 16 | journalctl | Đọc journal của systemd | journalctl -u ssh |
| 17 | tail | Theo dõi cuối tệp log | tail -f auth.log |
| 18 | last | Lịch sử đăng nhập | last -a |
| 19 | grep | Tìm chuỗi trong văn bản | grep "Failed" auth.log |
| 20 | find | Tìm tệp theo điều kiện | find / -perm -4000 |
Kết luận
Không cần học thuộc mọi tuỳ chọn; trang hướng dẫn man luôn ở đó. Điều quan trọng là biết lệnh nào trả lời câu hỏi nào, rồi luyện cho tới khi việc nối chúng lại trở thành phản xạ. Hãy dựng một máy ảo, tạo vài tình huống giả lập như một tài khoản lạ hay một cổng mở bất thường, rồi dùng 20 lệnh trên để tự tìm ra chúng.
Linux+
595 câu luyện tập
Bạn đã sẵn sàng thi Linux+?
Làm bài đánh giá đầu vào để biết chính xác chuyên đề nào cần ôn thêm.
Làm bài đánh giá24 câu · khoảng 15 phút · không cần tài khoản
Linux+
Thảo luận / Bình luận (0)
Chưa có thảo luận nào. Hãy gửi bình luận đầu tiên nhé!
Vui lòng Đăng nhập để tham gia thảo luận.